🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:54:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुष्ट (पुंलिङ्ग)

बिगड़ा हुआ, खराब हुआ, क्षतिग्रस्त, बर्बाद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुष्टःदुष्टौदुष्टाः
द्वितीयादुष्टम्दुष्टौदुष्टान्
तृतीयादुष्टेनदुष्टाभ्याम्दुष्टैः
चतुर्थीदुष्टायदुष्टाभ्याम्दुष्टेभ्यः
पञ्चमीदुष्टात् / दुष्टाद्दुष्टाभ्याम्दुष्टेभ्यः
षष्ठीदुष्टस्यदुष्टयोःदुष्टानाम्
सप्तमीदुष्टेदुष्टयोःदुष्टेषु
सम्बोधनहे दुष्टहे दुष्टौहे दुष्टाः

अर्थ: बिगड़ा हुआ, खराब हुआ, क्षतिग्रस्त, बर्बाद

📚 अमरकोश में:
• पिशुन (३.३.१३५) — पर्याय: चुगलख़ोर
• व्याल (३.३.२०५) — पर्याय: हिंसक, साँप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

बिगड़ा हुआ, खराब हुआ, क्षतिग्रस्त, बर्बाद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुष्टम्दुष्टेदुष्टानि
द्वितीयादुष्टम्दुष्टेदुष्टानि
तृतीयादुष्टेनदुष्टाभ्याम्दुष्टैः
चतुर्थीदुष्टायदुष्टाभ्याम्दुष्टेभ्यः
पञ्चमीदुष्टात् / दुष्टाद्दुष्टाभ्याम्दुष्टेभ्यः
षष्ठीदुष्टस्यदुष्टयोःदुष्टानाम्
सप्तमीदुष्टेदुष्टयोःदुष्टेषु
सम्बोधनहे दुष्टहे दुष्टेहे दुष्टानि

अर्थ: बिगड़ा हुआ, खराब हुआ, क्षतिग्रस्त, बर्बाद

📚 अमरकोश में:
• पिशुन (३.३.१३५) — पर्याय: चुगलख़ोर
• व्याल (३.३.२०५) — पर्याय: हिंसक, साँप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें