🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:32:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुष्पूर (पुंलिङ्ग)

जिसका पूरा करना, या जिसको सन्तुष्ट करना कठिन हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुष्पूरःदुष्पूरौदुष्पूराः
द्वितीयादुष्पूरम्दुष्पूरौदुष्पूरान्
तृतीयादुष्पूरेणदुष्पूराभ्याम्दुष्पूरैः
चतुर्थीदुष्पूरायदुष्पूराभ्याम्दुष्पूरेभ्यः
पञ्चमीदुष्पूरात् / दुष्पूराद्दुष्पूराभ्याम्दुष्पूरेभ्यः
षष्ठीदुष्पूरस्यदुष्पूरयोःदुष्पूराणाम्
सप्तमीदुष्पूरेदुष्पूरयोःदुष्पूरेषु
सम्बोधनहे दुष्पूरहे दुष्पूरौहे दुष्पूराः

अर्थ: जिसका पूरा करना, या जिसको सन्तुष्ट करना कठिन हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुष्पूर (नपुंसकलिङ्ग)

जिसका पूरा करना, या जिसको सन्तुष्ट करना कठिन हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुष्पूरम्दुष्पूरेदुष्पूराणि
द्वितीयादुष्पूरम्दुष्पूरेदुष्पूराणि
तृतीयादुष्पूरेणदुष्पूराभ्याम्दुष्पूरैः
चतुर्थीदुष्पूरायदुष्पूराभ्याम्दुष्पूरेभ्यः
पञ्चमीदुष्पूरात् / दुष्पूराद्दुष्पूराभ्याम्दुष्पूरेभ्यः
षष्ठीदुष्पूरस्यदुष्पूरयोःदुष्पूराणाम्
सप्तमीदुष्पूरेदुष्पूरयोःदुष्पूरेषु
सम्बोधनहे दुष्पूरहे दुष्पूरेहे दुष्पूराणि

अर्थ: जिसका पूरा करना, या जिसको सन्तुष्ट करना कठिन हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬