🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:57:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुस्तर (पुंलिङ्ग)

जिसका पार करना कठिन हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुस्तरःदुस्तरौदुस्तराः
द्वितीयादुस्तरम्दुस्तरौदुस्तरान्
तृतीयादुस्तरेणदुस्तराभ्याम्दुस्तरैः
चतुर्थीदुस्तरायदुस्तराभ्याम्दुस्तरेभ्यः
पञ्चमीदुस्तरात् / दुस्तराद्दुस्तराभ्याम्दुस्तरेभ्यः
षष्ठीदुस्तरस्यदुस्तरयोःदुस्तराणाम्
सप्तमीदुस्तरेदुस्तरयोःदुस्तरेषु
सम्बोधनहे दुस्तरहे दुस्तरौहे दुस्तराः

अर्थ: जिसका पार करना कठिन हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुस्तर (नपुंसकलिङ्ग)

जिसका पार करना कठिन हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुस्तरम्दुस्तरेदुस्तराणि
द्वितीयादुस्तरम्दुस्तरेदुस्तराणि
तृतीयादुस्तरेणदुस्तराभ्याम्दुस्तरैः
चतुर्थीदुस्तरायदुस्तराभ्याम्दुस्तरेभ्यः
पञ्चमीदुस्तरात् / दुस्तराद्दुस्तराभ्याम्दुस्तरेभ्यः
षष्ठीदुस्तरस्यदुस्तरयोःदुस्तराणाम्
सप्तमीदुस्तरेदुस्तरयोःदुस्तरेषु
सम्बोधनहे दुस्तरहे दुस्तरेहे दुस्तराणि

अर्थ: जिसका पार करना कठिन हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें