🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:13:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दूरगा (स्त्रीलिङ्ग)

दूर (दूरस्थ, दूरवर्ती) + गा (गाना, श्लोक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादूरगादूरगेदूरगाः
द्वितीयादूरगाम्दूरगेदूरगाः
तृतीयादूरगयादूरगाभ्याम्दूरगाभिः
चतुर्थीदूरगायैदूरगाभ्याम्दूरगाभ्यः
पञ्चमीदूरगायाःदूरगाभ्याम्दूरगाभ्यः
षष्ठीदूरगायाःदूरगयोःदूरगाणाम्
सप्तमीदूरगायाम्दूरगयोःदूरगासु
सम्बोधनहे दूरगेहे दूरगेहे दूरगाः

अर्थ: दूर (दूरस्थ, दूरवर्ती) + गा (गाना, श्लोक)
English: going or being far, remote, Hariv.; Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दूरगा (पुंलिङ्ग)

दूर (दूरस्थ, दूरवर्ती) + गा (जो जाता है, जाने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादूरगाःदूरगौदूरगाः
द्वितीयादूरगाम्दूरगौदूरगः
तृतीयादूरगादूरगाभ्याम्दूरगाभिः
चतुर्थीदूरगेदूरगाभ्याम्दूरगाभ्यः
पञ्चमीदूरगःदूरगाभ्याम्दूरगाभ्यः
षष्ठीदूरगःदूरगोःदूरगाम्
सप्तमीदूरगिदूरगोःदूरगासु
सम्बोधनहे दूरगाःहे दूरगौहे दूरगाः

अर्थ: दूर (दूरस्थ, दूरवर्ती) + गा (जो जाता है, जाने वाला)
English: = -ग, TāṇḍyaBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दूरगा (नपुंसकलिङ्ग)

दूर (दूरस्थ, दूरवर्ती) + गा (जो जाता है, जाने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादूरगम्दूरगेदूरगाणि
द्वितीयादूरगम्दूरगेदूरगाणि
तृतीयादूरगेणदूरगाभ्याम्दूरगैः
चतुर्थीदूरगायदूरगाभ्याम्दूरगेभ्यः
पञ्चमीदूरगात् / दूरगाद्दूरगाभ्याम्दूरगेभ्यः
षष्ठीदूरगस्यदूरगयोःदूरगाणाम्
सप्तमीदूरगेदूरगयोःदूरगेषु
सम्बोधनहे दूरगहे दूरगेहे दूरगाणि

अर्थ: दूर (दूरस्थ, दूरवर्ती) + गा (जो जाता है, जाने वाला)
English: = -ग, TāṇḍyaBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें