🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:13:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दृष्टरथ (पुंलिङ्ग)

दृष्ट (देखा हुआ, अवलोकन किया हुआ) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादृष्टरथःदृष्टरथौदृष्टरथाः
द्वितीयादृष्टरथम्दृष्टरथौदृष्टरथान्
तृतीयादृष्टरथेनदृष्टरथाभ्याम्दृष्टरथैः
चतुर्थीदृष्टरथायदृष्टरथाभ्याम्दृष्टरथेभ्यः
पञ्चमीदृष्टरथात् / दृष्टरथाद्दृष्टरथाभ्याम्दृष्टरथेभ्यः
षष्ठीदृष्टरथस्यदृष्टरथयोःदृष्टरथानाम्
सप्तमीदृष्टरथेदृष्टरथयोःदृष्टरथेषु
सम्बोधनहे दृष्टरथहे दृष्टरथौहे दृष्टरथाः

अर्थ: दृष्ट (देखा हुआ, अवलोकन किया हुआ) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)
English: N. of a king, MBh. xiii, 7678 (v.l. दृढ- and धृष्ट-).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬