🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:45:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दृष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

देखना, समीक्षण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादृष्टिःदृष्टीदृष्टयः
द्वितीयादृष्टिम्दृष्टीदृष्टीः
तृतीयादृष्ट्यादृष्टिभ्याम्दृष्टिभिः
चतुर्थीदृष्टये / दृष्ट्यैदृष्टिभ्याम्दृष्टिभ्यः
पञ्चमीदृष्टेः / दृष्ट्याःदृष्टिभ्याम्दृष्टिभ्यः
षष्ठीदृष्टेः / दृष्ट्याःदृष्ट्योःदृष्टीनाम्
सप्तमीदृष्टौ / दृष्ट्याम्दृष्ट्योःदृष्टिषु
सम्बोधनहे दृष्टेहे दृष्टीहे दृष्टयः

अर्थ: देखना, समीक्षण
संस्कृत: पर्याय: लोचन, नयन, नेत्र, ईक्षण, चक्षुस्

📚 अमरकोश में:
• आँख (२.६.९४) — पर्याय: लोचन, नयन, नेत्र, ईक्षण, चक्षुस्, अक्षि, दृश्
• ज्योति (३.३.२४५) — पर्याय: नक्षत्र, प्रकाश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें