🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:48:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

देवकल्प (पुंलिङ्ग)

देव (दिव्य, स्वर्गीय) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेवकल्पःदेवकल्पौदेवकल्पाः
द्वितीयादेवकल्पम्देवकल्पौदेवकल्पान्
तृतीयादेवकल्पेनदेवकल्पाभ्याम्देवकल्पैः
चतुर्थीदेवकल्पायदेवकल्पाभ्याम्देवकल्पेभ्यः
पञ्चमीदेवकल्पात् / देवकल्पाद्देवकल्पाभ्याम्देवकल्पेभ्यः
षष्ठीदेवकल्पस्यदेवकल्पयोःदेवकल्पानाम्
सप्तमीदेवकल्पेदेवकल्पयोःदेवकल्पेषु
सम्बोधनहे देवकल्पहे देवकल्पौहे देवकल्पाः

अर्थ: देव (दिव्य, स्वर्गीय) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)
English: god-like, MBh. i, 3124.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

देवकल्प (नपुंसकलिङ्ग)

देव (दिव्य, स्वर्गीय) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेवकल्पम्देवकल्पेदेवकल्पानि
द्वितीयादेवकल्पम्देवकल्पेदेवकल्पानि
तृतीयादेवकल्पेनदेवकल्पाभ्याम्देवकल्पैः
चतुर्थीदेवकल्पायदेवकल्पाभ्याम्देवकल्पेभ्यः
पञ्चमीदेवकल्पात् / देवकल्पाद्देवकल्पाभ्याम्देवकल्पेभ्यः
षष्ठीदेवकल्पस्यदेवकल्पयोःदेवकल्पानाम्
सप्तमीदेवकल्पेदेवकल्पयोःदेवकल्पेषु
सम्बोधनहे देवकल्पहे देवकल्पेहे देवकल्पानि

अर्थ: देव (दिव्य, स्वर्गीय) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)
English: god-like, MBh. i, 3124.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬