🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:11:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

देवल (पुंलिङ्ग)

देवमूर्ति का सेवक, एक नीच कोटि का ब्राह्मण जिसका अपना निर्वाह देव- प्रतिमा पर प्राप्त चढ़ावे के ऊपर निर्भर है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेवलःदेवलौदेवलाः
द्वितीयादेवलम्देवलौदेवलान्
तृतीयादेवलेनदेवलाभ्याम्देवलैः
चतुर्थीदेवलायदेवलाभ्याम्देवलेभ्यः
पञ्चमीदेवलात् / देवलाद्देवलाभ्याम्देवलेभ्यः
षष्ठीदेवलस्यदेवलयोःदेवलानाम्
सप्तमीदेवलेदेवलयोःदेवलेषु
सम्बोधनहे देवलहे देवलौहे देवलाः

अर्थ: देवमूर्ति का सेवक, एक नीच कोटि का ब्राह्मण जिसका अपना निर्वाह देव- प्रतिमा पर प्राप्त चढ़ावे के ऊपर निर्भर है
संस्कृत: पर्याय: देवाजीव

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें