🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:43:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

देहभृत् (पुंलिङ्ग)

जीवधारी, मनुष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेहभृत् / देहभृद्देहभृतौदेहभृतः
द्वितीयादेहभृतम्देहभृतौदेहभृतः
तृतीयादेहभृतादेहभृद्भ्याम्देहभृद्भिः
चतुर्थीदेहभृतेदेहभृद्भ्याम्देहभृद्भ्यः
पञ्चमीदेहभृतःदेहभृद्भ्याम्देहभृद्भ्यः
षष्ठीदेहभृतःदेहभृतोःदेहभृताम्
सप्तमीदेहभृतिदेहभृतोःदेहभृत्सु
सम्बोधनहे देहभृत् / हे देहभृद्हे देहभृतौहे देहभृतः

अर्थ: जीवधारी, मनुष्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

देहभृत् (नपुंसकलिङ्ग)

जीवधारी, मनुष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेहभृत् / देहभृद्देहभृतीदेहभृन्ति
द्वितीयादेहभृत् / देहभृद्देहभृतीदेहभृन्ति / देहभानि
तृतीयादेहभ्ना / देहभृतादेहभृद्भ्याम् / देहभभ्याम्देहभृद्भिः / देहभभिः
चतुर्थीदेहभ्ने / देहभृतेदेहभृद्भ्याम् / देहभभ्याम्देहभृद्भ्यः / देहभभ्यः
पञ्चमीदेहभ्नः / देहभृतःदेहभृद्भ्याम् / देहभभ्याम्देहभृद्भ्यः / देहभभ्यः
षष्ठीदेहभ्नः / देहभृतःदेहभ्नोः / देहभृतोःदेहभ्नाम् / देहभृताम्
सप्तमीदेहभनि / देहभ्नि / देहभृतिदेहभ्नोः / देहभृतोःदेहभृत्सु / देहभसु
सम्बोधनहे देहभृत् / हे देहभृद्हे देहभृतीहे देहभृन्ति

अर्थ: जीवधारी, मनुष्य
English: ‘carrying a b°’, embodied, corporeal

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬