🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:53:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

देही (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेहीदेह्यौदेह्यः
द्वितीयादेहीम्देह्यौदेहीः
तृतीयादेह्यादेहीभ्याम्देहीभिः
चतुर्थीदेह्यैदेहीभ्याम्देहीभ्यः
पञ्चमीदेह्याःदेहीभ्याम्देहीभ्यः
षष्ठीदेह्याःदेह्योःदेहीनाम्
सप्तमीदेह्याम्देह्योःदेहीषु
सम्बोधनहे देहिहे देह्यौहे देह्यः

अर्थ: —
English: mound, bank, rampart, surrounding wall, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

देहिन् (पुंलिङ्ग)

शरीरधारी, शरीरी

🔎 आपका लिखा रूप देही = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादेहीदेहिनौदेहिनः
द्वितीयादेहिनम्देहिनौदेहिनः
तृतीयादेहिनादेहिभ्याम्देहिभिः
चतुर्थीदेहिनेदेहिभ्याम्देहिभ्यः
पञ्चमीदेहिनःदेहिभ्याम्देहिभ्यः
षष्ठीदेहिनःदेहिनोःदेहिनाम्
सप्तमीदेहिनिदेहिनोःदेहिषु
सम्बोधनहे देहिन्हे देहिनौहे देहिनः

अर्थ: शरीरधारी, शरीरी
संस्कृत: देहधारी, जीवः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें