🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:16:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दैवज्ञ (पुंलिङ्ग)

ज्योतिषी, भविष्यवक्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादैवज्ञःदैवज्ञौदैवज्ञाः
द्वितीयादैवज्ञम्दैवज्ञौदैवज्ञान्
तृतीयादैवज्ञेनदैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञैः
चतुर्थीदैवज्ञायदैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञेभ्यः
पञ्चमीदैवज्ञात् / दैवज्ञाद्दैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञेभ्यः
षष्ठीदैवज्ञस्यदैवज्ञयोःदैवज्ञानाम्
सप्तमीदैवज्ञेदैवज्ञयोःदैवज्ञेषु
सम्बोधनहे दैवज्ञहे दैवज्ञौहे दैवज्ञाः

अर्थ: ज्योतिषी, भविष्यवक्ता
संस्कृत: पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, गणक, मौहूर्तिक, मौहूर्त

📚 अमरकोश में:
• ज्योतिषी के नाम (२.८.१४) — पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, गणक, मौहूर्तिक, मौहूर्त, ज्ञानी, कार्तान्तिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दैवज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

ज्योतिषी, भविष्यवक्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादैवज्ञम्दैवज्ञेदैवज्ञानि
द्वितीयादैवज्ञम्दैवज्ञेदैवज्ञानि
तृतीयादैवज्ञेनदैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञैः
चतुर्थीदैवज्ञायदैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञेभ्यः
पञ्चमीदैवज्ञात् / दैवज्ञाद्दैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञेभ्यः
षष्ठीदैवज्ञस्यदैवज्ञयोःदैवज्ञानाम्
सप्तमीदैवज्ञेदैवज्ञयोःदैवज्ञेषु
सम्बोधनहे दैवज्ञहे दैवज्ञेहे दैवज्ञानि

अर्थ: ज्योतिषी, भविष्यवक्ता
संस्कृत: पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, गणक, मौहूर्तिक, मौहूर्त
English: knowing fate or men's destinies

📚 अमरकोश में:
• ज्योतिषी के नाम (२.८.१४) — पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, गणक, मौहूर्तिक, मौहूर्त, ज्ञानी, कार्तान्तिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें