🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:34:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दैवज्ञा (स्त्रीलिङ्ग)

दैव (भाग्य, नियति) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादैवज्ञादैवज्ञेदैवज्ञाः
द्वितीयादैवज्ञाम्दैवज्ञेदैवज्ञाः
तृतीयादैवज्ञयादैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञाभिः
चतुर्थीदैवज्ञायैदैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञाभ्यः
पञ्चमीदैवज्ञायाःदैवज्ञाभ्याम्दैवज्ञाभ्यः
षष्ठीदैवज्ञायाःदैवज्ञयोःदैवज्ञानाम्
सप्तमीदैवज्ञायाम्दैवज्ञयोःदैवज्ञासु
सम्बोधनहे दैवज्ञेहे दैवज्ञेहे दैवज्ञाः

अर्थ: दैव (भाग्य, नियति) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
संस्कृत: पर्याय: विप्रश्निका, ईक्षणिका
English: knowing fate or men's destinies

📚 अमरकोश में:
• भविष्य बताने वाली स्त्री (२.६.२०) — पर्याय: विप्रश्निका, ईक्षणिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬