🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:13:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दोग्धृ (पुंलिङ्ग)

ग्वाल, दूध दोहने वाला, दूधिया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोग्धादोग्धारौदोग्धारः
द्वितीयादोग्धारम्दोग्धारौदोग्धॄन्
तृतीयादोग्ध्रादोग्धृभ्याम्दोग्धृभिः
चतुर्थीदोग्ध्रेदोग्धृभ्याम्दोग्धृभ्यः
पञ्चमीदोग्धुःदोग्धृभ्याम्दोग्धृभ्यः
षष्ठीदोग्धुःदोग्ध्रोःदोग्धॄणाम्
सप्तमीदोग्धरिदोग्ध्रोःदोग्धृषु
सम्बोधनहे दोग्धःहे दोग्धारौहे दोग्धारः

अर्थ: ग्वाल, दूध दोहने वाला, दूधिया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दोग्धृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोग्धृदोग्धृणीदोग्धॄणि
द्वितीयादोग्धृदोग्धृणीदोग्धॄणि
तृतीयादोग्धृणा / दोग्ध्रादोग्धृभ्याम्दोग्धृभिः
चतुर्थीदोग्धृणे / दोग्ध्रेदोग्धृभ्याम्दोग्धृभ्यः
पञ्चमीदोग्धृणः / दोग्धुःदोग्धृभ्याम्दोग्धृभ्यः
षष्ठीदोग्धृणः / दोग्धुःदोग्धृणोः / दोग्ध्रोःदोग्धॄणाम्
सप्तमीदोग्धृणि / दोग्धरिदोग्धृणोः / दोग्ध्रोःदोग्धृषु
सम्बोधनहे दोग्धृ / हे दोग्धःहे दोग्धृणीहे दोग्धॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें