🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:06:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दोधक (नपुंसकलिङ्ग)

एक छन्द का नाम जिसके प्रत्येक चरण में तीन भगण और एक गुरु को मिला कर दस वर्ण हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोधकम्दोधकेदोधकानि
द्वितीयादोधकम्दोधकेदोधकानि
तृतीयादोधकेनदोधकाभ्याम्दोधकैः
चतुर्थीदोधकायदोधकाभ्याम्दोधकेभ्यः
पञ्चमीदोधकात् / दोधकाद्दोधकाभ्याम्दोधकेभ्यः
षष्ठीदोधकस्यदोधकयोःदोधकानाम्
सप्तमीदोधकेदोधकयोःदोधकेषु
सम्बोधनहे दोधकहे दोधकेहे दोधकानि

अर्थ: एक छन्द का नाम जिसके प्रत्येक चरण में तीन भगण और एक गुरु को मिला कर दस वर्ण हों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दोधक (पुंलिङ्ग)

एक छन्द का नाम जिसके प्रत्येक चरण में तीन भगण और एक गुरु को मिला कर दस वर्ण हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोधकःदोधकौदोधकाः
द्वितीयादोधकम्दोधकौदोधकान्
तृतीयादोधकेनदोधकाभ्याम्दोधकैः
चतुर्थीदोधकायदोधकाभ्याम्दोधकेभ्यः
पञ्चमीदोधकात् / दोधकाद्दोधकाभ्याम्दोधकेभ्यः
षष्ठीदोधकस्यदोधकयोःदोधकानाम्
सप्तमीदोधकेदोधकयोःदोधकेषु
सम्बोधनहे दोधकहे दोधकौहे दोधकाः

अर्थ: एक छन्द का नाम जिसके प्रत्येक चरण में तीन भगण और एक गुरु को मिला कर दस वर्ण हों
English: robbing one's own master, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें