🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:34:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दोषज्ञ (पुंलिङ्ग)

दोषों का ज्ञाता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोषज्ञःदोषज्ञौदोषज्ञाः
द्वितीयादोषज्ञम्दोषज्ञौदोषज्ञान्
तृतीयादोषज्ञेनदोषज्ञाभ्याम्दोषज्ञैः
चतुर्थीदोषज्ञायदोषज्ञाभ्याम्दोषज्ञेभ्यः
पञ्चमीदोषज्ञात् / दोषज्ञाद्दोषज्ञाभ्याम्दोषज्ञेभ्यः
षष्ठीदोषज्ञस्यदोषज्ञयोःदोषज्ञानाम्
सप्तमीदोषज्ञेदोषज्ञयोःदोषज्ञेषु
सम्बोधनहे दोषज्ञहे दोषज्ञौहे दोषज्ञाः

अर्थ: दोषों का ज्ञाता
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, सत्, सुधी

📚 अमरकोश में:
• विद्वान् के नाम (२.७.५) — पर्याय: विद्वान्, विपश्चित्, सत्, सुधी, कोविद, बुध, धीर, मनीषी, ज्ञ, प्राज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दोषज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

दोषों का ज्ञाता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोषज्ञम्दोषज्ञेदोषज्ञानि
द्वितीयादोषज्ञम्दोषज्ञेदोषज्ञानि
तृतीयादोषज्ञेनदोषज्ञाभ्याम्दोषज्ञैः
चतुर्थीदोषज्ञायदोषज्ञाभ्याम्दोषज्ञेभ्यः
पञ्चमीदोषज्ञात् / दोषज्ञाद्दोषज्ञाभ्याम्दोषज्ञेभ्यः
षष्ठीदोषज्ञस्यदोषज्ञयोःदोषज्ञानाम्
सप्तमीदोषज्ञेदोषज्ञयोःदोषज्ञेषु
सम्बोधनहे दोषज्ञहे दोषज्ञेहे दोषज्ञानि

अर्थ: दोषों का ज्ञाता
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, सत्, सुधी

📚 अमरकोश में:
• विद्वान् के नाम (२.७.५) — पर्याय: विद्वान्, विपश्चित्, सत्, सुधी, कोविद, बुध, धीर, मनीषी, ज्ञ, प्राज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें