🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:06:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दोस् (पुंलिङ्ग)

अग्रभुजा, भुजा

🔎 आपका लिखा रूप दोसा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोाःदोसौदोसः
द्वितीयादोसम्दोसौदोसः
तृतीयादोसादोोभ्याम्दोोभिः
चतुर्थीदोसेदोोभ्याम्दोोभ्यः
पञ्चमीदोसःदोोभ्याम्दोोभ्यः
षष्ठीदोसःदोसोःदोसाम्
सप्तमीदोसिदोसोःदोस्सु / दोःसु
सम्बोधनहे दोःहे दोसौहे दोसः

अर्थ: अग्रभुजा, भुजा
संस्कृत: पर्याय: भुज, बाहु, प्रवेष्ट

📚 अमरकोश में:
• बाँह (२.६.८१) — पर्याय: भुज, बाहु, प्रवेष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दोस् (नपुंसकलिङ्ग)

डोसि चाप का वह भाग जो त्रिज्या का निर्मान करता है।

🔎 आपका लिखा रूप दोसा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोःदोसीदोांसि
द्वितीयादोःदोसीदोांसि
तृतीयादोसादोोभ्याम्दोोभिः
चतुर्थीदोसेदोोभ्याम्दोोभ्यः
पञ्चमीदोसःदोोभ्याम्दोोभ्यः
षष्ठीदोसःदोसोःदोसाम्
सप्तमीदोसिदोसोःदोस्सु / दोःसु
सम्बोधनहे दोःहे दोसीहे दोांसि

अर्थ: डोसि चाप का वह भाग जो त्रिज्या का निर्मान करता है।
संस्कृत: पर्याय: भुज, बाहु, प्रवेष्ट

📚 अमरकोश में:
• बाँह (२.६.८१) — पर्याय: भुज, बाहु, प्रवेष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें