🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:39:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्यूत (पुंलिङ्ग)

जूआ खेलना, पासों से खेलना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्यूतःद्यूतौद्यूताः
द्वितीयाद्यूतम्द्यूतौद्यूतान्
तृतीयाद्यूतेनद्यूताभ्याम्द्यूतैः
चतुर्थीद्यूतायद्यूताभ्याम्द्यूतेभ्यः
पञ्चमीद्यूतात् / द्यूताद्द्यूताभ्याम्द्यूतेभ्यः
षष्ठीद्यूतस्यद्यूतयोःद्यूतानाम्
सप्तमीद्यूतेद्यूतयोःद्यूतेषु
सम्बोधनहे द्यूतहे द्यूतौहे द्यूताः

अर्थ: जूआ खेलना, पासों से खेलना
संस्कृत: पर्याय: अक्षवती, कैतव, पण, दुरोदर, आकर्ष

📚 अमरकोश में:
• जुआ (२.१०.४५) — पर्याय: अक्षवती, कैतव, पण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्यूत (नपुंसकलिङ्ग)

जूआ खेलना, पासों से खेलना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्यूतम्द्यूतेद्यूतानि
द्वितीयाद्यूतम्द्यूतेद्यूतानि
तृतीयाद्यूतेनद्यूताभ्याम्द्यूतैः
चतुर्थीद्यूतायद्यूताभ्याम्द्यूतेभ्यः
पञ्चमीद्यूतात् / द्यूताद्द्यूताभ्याम्द्यूतेभ्यः
षष्ठीद्यूतस्यद्यूतयोःद्यूतानाम्
सप्तमीद्यूतेद्यूतयोःद्यूतेषु
सम्बोधनहे द्यूतहे द्यूतेहे द्यूतानि

अर्थ: जूआ खेलना, पासों से खेलना
संस्कृत: पर्याय: अक्षवती, कैतव, पण, दुरोदर, आकर्ष

📚 अमरकोश में:
• जुआ (२.१०.४५) — पर्याय: अक्षवती, कैतव, पण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें