🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:10:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्यूतबीज (नपुंसकलिङ्ग)

द्यूत (जूआ खेलना, पासों से खेलना) + बीज (बीज, बीज का दाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्यूतबीजम्द्यूतबीजेद्यूतबीजानि
द्वितीयाद्यूतबीजम्द्यूतबीजेद्यूतबीजानि
तृतीयाद्यूतबीजेनद्यूतबीजाभ्याम्द्यूतबीजैः
चतुर्थीद्यूतबीजायद्यूतबीजाभ्याम्द्यूतबीजेभ्यः
पञ्चमीद्यूतबीजात् / द्यूतबीजाद्द्यूतबीजाभ्याम्द्यूतबीजेभ्यः
षष्ठीद्यूतबीजस्यद्यूतबीजयोःद्यूतबीजानाम्
सप्तमीद्यूतबीजेद्यूतबीजयोःद्यूतबीजेषु
सम्बोधनहे द्यूतबीजहे द्यूतबीजेहे द्यूतबीजानि

अर्थ: द्यूत (जूआ खेलना, पासों से खेलना) + बीज (बीज, बीज का दाना)
English: a cowrie (a small shell used as a coin and in playing), L.,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬