🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:21:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्यु (पुंलिङ्ग)

आग

🔎 आपका लिखा रूप द्यौ = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्युःद्यूद्यवः
द्वितीयाद्युम्द्यूद्यून्
तृतीयाद्युनाद्युभ्याम्द्युभिः
चतुर्थीद्यवेद्युभ्याम्द्युभ्यः
पञ्चमीद्योःद्युभ्याम्द्युभ्यः
षष्ठीद्योःद्य्वोःद्यूनाम्
सप्तमीद्यौद्य्वोःद्युषु
सम्बोधनहे द्योहे द्यूहे द्यवः

अर्थ: आग
संस्कृत: पर्याय: द्यो, दिव्, अभ्र, व्योमन्, पुष्कर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्यु (नपुंसकलिङ्ग)

उन्, कित्" दिन

🔎 आपका लिखा रूप द्यौ = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्युद्युनीद्यूनि
द्वितीयाद्युद्युनीद्यूनि
तृतीयाद्युनाद्युभ्याम्द्युभिः
चतुर्थीद्युने / द्यवेद्युभ्याम्द्युभ्यः
पञ्चमीद्युनः / द्योःद्युभ्याम्द्युभ्यः
षष्ठीद्युनः / द्योःद्युनोः / द्य्वोःद्यूनाम्
सप्तमीद्युनि / द्यौद्युनोः / द्य्वोःद्युषु
सम्बोधनहे द्यु / हे द्योहे द्युनीहे द्यूनि

अर्थ: उन्, कित्" दिन
संस्कृत: पर्याय: द्यो, दिव्, अभ्र, व्योमन्, पुष्कर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें