🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:23:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रवमय (पुंलिङ्ग)

द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवमयःद्रवमयौद्रवमयाः
द्वितीयाद्रवमयम्द्रवमयौद्रवमयान्
तृतीयाद्रवमयेणद्रवमयाभ्याम्द्रवमयैः
चतुर्थीद्रवमयायद्रवमयाभ्याम्द्रवमयेभ्यः
पञ्चमीद्रवमयात् / द्रवमयाद्द्रवमयाभ्याम्द्रवमयेभ्यः
षष्ठीद्रवमयस्यद्रवमययोःद्रवमयाणाम्
सप्तमीद्रवमयेद्रवमययोःद्रवमयेषु
सम्बोधनहे द्रवमयहे द्रवमयौहे द्रवमयाः

अर्थ: द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + मय (एक दानव)
English: liquid, soft, Mālatīm. iii, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रवमय (नपुंसकलिङ्ग)

द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवमयम्द्रवमयेद्रवमयाणि
द्वितीयाद्रवमयम्द्रवमयेद्रवमयाणि
तृतीयाद्रवमयेणद्रवमयाभ्याम्द्रवमयैः
चतुर्थीद्रवमयायद्रवमयाभ्याम्द्रवमयेभ्यः
पञ्चमीद्रवमयात् / द्रवमयाद्द्रवमयाभ्याम्द्रवमयेभ्यः
षष्ठीद्रवमयस्यद्रवमययोःद्रवमयाणाम्
सप्तमीद्रवमयेद्रवमययोःद्रवमयेषु
सम्बोधनहे द्रवमयहे द्रवमयेहे द्रवमयाणि

अर्थ: द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: liquid, soft, Mālatīm. iii, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें