🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:57:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रवितृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रविताद्रवितारौद्रवितारः
द्वितीयाद्रवितारम्द्रवितारौद्रवितॄन्
तृतीयाद्रवित्राद्रवितृभ्याम्द्रवितृभिः
चतुर्थीद्रवित्रेद्रवितृभ्याम्द्रवितृभ्यः
पञ्चमीद्रवितुःद्रवितृभ्याम्द्रवितृभ्यः
षष्ठीद्रवितुःद्रवित्रोःद्रवितॄणाम्
सप्तमीद्रवितरिद्रवित्रोःद्रवितृषु
सम्बोधनहे द्रवितःहे द्रवितारौहे द्रवितारः

अर्थ: —
English: runner, RV. vi, 12, 3; Sāy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रवितृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवितृद्रवितृणीद्रवितॄणि
द्वितीयाद्रवितृद्रवितृणीद्रवितॄणि
तृतीयाद्रवितृणा / द्रवित्राद्रवितृभ्याम्द्रवितृभिः
चतुर्थीद्रवितृणे / द्रवित्रेद्रवितृभ्याम्द्रवितृभ्यः
पञ्चमीद्रवितृणः / द्रवितुःद्रवितृभ्याम्द्रवितृभ्यः
षष्ठीद्रवितृणः / द्रवितुःद्रवितृणोः / द्रवित्रोःद्रवितॄणाम्
सप्तमीद्रवितृणि / द्रवितरिद्रवितृणोः / द्रवित्रोःद्रवितृषु
सम्बोधनहे द्रवितृ / हे द्रवितःहे द्रवितृणीहे द्रवितॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬