🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:33:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रवेतर (पुंलिङ्ग)

द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवेतरःद्रवेतरौद्रवेतराः
द्वितीयाद्रवेतरम्द्रवेतरौद्रवेतरान्
तृतीयाद्रवेतरेणद्रवेतराभ्याम्द्रवेतरैः
चतुर्थीद्रवेतरायद्रवेतराभ्याम्द्रवेतरेभ्यः
पञ्चमीद्रवेतरात् / द्रवेतराद्द्रवेतराभ्याम्द्रवेतरेभ्यः
षष्ठीद्रवेतरस्यद्रवेतरयोःद्रवेतराणाम्
सप्तमीद्रवेतरेद्रवेतरयोःद्रवेतरेषु
सम्बोधनहे द्रवेतरहे द्रवेतरौहे द्रवेतराः

अर्थ: द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)
English: ‘other than fluid’, hard, solid, congealed, Kir. xvii, 60.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रवेतर (नपुंसकलिङ्ग)

द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवेतरम्द्रवेतरेद्रवेतराणि
द्वितीयाद्रवेतरम्द्रवेतरेद्रवेतराणि
तृतीयाद्रवेतरेणद्रवेतराभ्याम्द्रवेतरैः
चतुर्थीद्रवेतरायद्रवेतराभ्याम्द्रवेतरेभ्यः
पञ्चमीद्रवेतरात् / द्रवेतराद्द्रवेतराभ्याम्द्रवेतरेभ्यः
षष्ठीद्रवेतरस्यद्रवेतरयोःद्रवेतराणाम्
सप्तमीद्रवेतरेद्रवेतरयोःद्रवेतरेषु
सम्बोधनहे द्रवेतरहे द्रवेतरेहे द्रवेतराणि

अर्थ: द्रव (चूने वाला, रिसने वाला) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)
English: ‘other than fluid’, hard, solid, congealed, Kir. xvii, 60.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें