🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:58:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रुण (पुंलिङ्ग)

क बिच्छू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुणःद्रुणौद्रुणाः
द्वितीयाद्रुणम्द्रुणौद्रुणान्
तृतीयाद्रुणेनद्रुणाभ्याम्द्रुणैः
चतुर्थीद्रुणायद्रुणाभ्याम्द्रुणेभ्यः
पञ्चमीद्रुणात् / द्रुणाद्द्रुणाभ्याम्द्रुणेभ्यः
षष्ठीद्रुणस्यद्रुणयोःद्रुणानाम्
सप्तमीद्रुणेद्रुणयोःद्रुणेषु
सम्बोधनहे द्रुणहे द्रुणौहे द्रुणाः

अर्थ: क बिच्छू
संस्कृत: पर्याय: अलि, वृश्चिक

📚 अमरकोश में:
• बिच्छू (२.५.१५) — पर्याय: अलि, वृश्चिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रुण (नपुंसकलिङ्ग)

धनुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुणम्द्रुणेद्रुणानि
द्वितीयाद्रुणम्द्रुणेद्रुणानि
तृतीयाद्रुणेनद्रुणाभ्याम्द्रुणैः
चतुर्थीद्रुणायद्रुणाभ्याम्द्रुणेभ्यः
पञ्चमीद्रुणात् / द्रुणाद्द्रुणाभ्याम्द्रुणेभ्यः
षष्ठीद्रुणस्यद्रुणयोःद्रुणानाम्
सप्तमीद्रुणेद्रुणयोःद्रुणेषु
सम्बोधनहे द्रुणहे द्रुणेहे द्रुणानि

अर्थ: धनुष
संस्कृत: पर्याय: अलि, वृश्चिक

📚 अमरकोश में:
• बिच्छू (२.५.१५) — पर्याय: अलि, वृश्चिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें