🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:36:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रुततर (पुंलिङ्ग)

द्रु (डु लकड़ी) + ततर (दोनोंमें से वह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुततरःद्रुततरौद्रुततरे
द्वितीयाद्रुततरम्द्रुततरौद्रुततरान्
तृतीयाद्रुततरेणद्रुततराभ्याम्द्रुततरैः
चतुर्थीद्रुततरस्मैद्रुततराभ्याम्द्रुततरेभ्यः
पञ्चमीद्रुततरस्मात् / द्रुततरस्माद्द्रुततराभ्याम्द्रुततरेभ्यः
षष्ठीद्रुततरस्यद्रुततरयोःद्रुततरेषाम्
सप्तमीद्रुततरस्मिन्द्रुततरयोःद्रुततरेषु
सम्बोधनहे द्रुततरहे द्रुततरौहे द्रुततरे

अर्थ: द्रु (डु लकड़ी) + ततर (दोनोंमें से वह)
English: (compar.) quicker, swifter (-गति mfn. quicker in motion, Megh.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रुततर (नपुंसकलिङ्ग)

द्रु (डु लकड़ी) + ततर (दोनोंमें से वह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुततरत् / द्रुततरद्द्रुततरेद्रुततराणि
द्वितीयाद्रुततरत् / द्रुततरद्द्रुततरेद्रुततराणि
तृतीयाद्रुततरेणद्रुततराभ्याम्द्रुततरैः
चतुर्थीद्रुततरस्मैद्रुततराभ्याम्द्रुततरेभ्यः
पञ्चमीद्रुततरस्मात् / द्रुततरस्माद्द्रुततराभ्याम्द्रुततरेभ्यः
षष्ठीद्रुततरस्यद्रुततरयोःद्रुततरेषाम्
सप्तमीद्रुततरस्मिन्द्रुततरयोःद्रुततरेषु
सम्बोधनहे द्रुततरत् / हे द्रुततरद्हे द्रुततरेहे द्रुततराणि

अर्थ: द्रु (डु लकड़ी) + ततर (दोनोंमें से वह)
English: (compar.) quicker, swifter (-गति mfn. quicker in motion, Megh.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें