🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:19:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रुम (पुंलिङ्ग)

द्रुः शाखाऽस्त्यस्य- मः वृक्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुमःद्रुमौद्रुमाः
द्वितीयाद्रुमम्द्रुमौद्रुमान्
तृतीयाद्रुमेणद्रुमाभ्याम्द्रुमैः
चतुर्थीद्रुमायद्रुमाभ्याम्द्रुमेभ्यः
पञ्चमीद्रुमात् / द्रुमाद्द्रुमाभ्याम्द्रुमेभ्यः
षष्ठीद्रुमस्यद्रुमयोःद्रुमाणाम्
सप्तमीद्रुमेद्रुमयोःद्रुमेषु
सम्बोधनहे द्रुमहे द्रुमौहे द्रुमाः

अर्थ: द्रुः शाखाऽस्त्यस्य- मः वृक्ष

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष के नाम (२.४.५) — पर्याय: वृक्ष, महीरुह, शाखी, विटपी, पादप, तरु, अनोकह, कुट, शाल, पलाशी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें