🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:13:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रुहिण (पुंलिङ्ग)

इनन्, णत्वम्" ब्रह्मा या शिव का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुहिणःद्रुहिणौद्रुहिणाः
द्वितीयाद्रुहिणम्द्रुहिणौद्रुहिणान्
तृतीयाद्रुहिणेनद्रुहिणाभ्याम्द्रुहिणैः
चतुर्थीद्रुहिणायद्रुहिणाभ्याम्द्रुहिणेभ्यः
पञ्चमीद्रुहिणात् / द्रुहिणाद्द्रुहिणाभ्याम्द्रुहिणेभ्यः
षष्ठीद्रुहिणस्यद्रुहिणयोःद्रुहिणानाम्
सप्तमीद्रुहिणेद्रुहिणयोःद्रुहिणेषु
सम्बोधनहे द्रुहिणहे द्रुहिणौहे द्रुहिणाः

अर्थ: इनन्, णत्वम्" ब्रह्मा या शिव का नाम
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

📚 अमरकोश में:
• ब्रह्मा के और नाम (१.१.१७) — पर्याय: धाता, अब्जयोनि, विरिञ्चि, कमलासन, स्रष्टा, प्रजापति, वेधा, विधाता, विश्वसृज्, विधि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬