🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:27:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रुह् (पुंलिङ्ग)

क्षति पहुँचाने वाला, चोट पहुँचाने वाला, षड्यन्त्रकारी, शत्रुवत् व्यवहार करने वाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्रुक् / ध्रुग् / ध्रुट् / ध्रुड्द्रुहौद्रुहः
द्वितीयाद्रुहम्द्रुहौद्रुहः
तृतीयाद्रुहाध्रुग्भ्याम् / ध्रुड्भ्याम्ध्रुग्भिः / ध्रुड्भिः
चतुर्थीद्रुहेध्रुग्भ्याम् / ध्रुड्भ्याम्ध्रुग्भ्यः / ध्रुड्भ्यः
पञ्चमीद्रुहःध्रुग्भ्याम् / ध्रुड्भ्याम्ध्रुग्भ्यः / ध्रुड्भ्यः
षष्ठीद्रुहःद्रुहोःद्रुहाम्
सप्तमीद्रुहिद्रुहोःध्रुक्षु / ध्रुट्त्सु / ध्रुट्सु
सम्बोधनहे ध्रुक् / हे ध्रुग् / हे ध्रुट् / हे ध्रुड्हे द्रुहौहे द्रुहः

अर्थ: क्षति पहुँचाने वाला, चोट पहुँचाने वाला, षड्यन्त्रकारी, शत्रुवत् व्यवहार करने वाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रुह् (स्त्रीलिङ्ग)

क्षति पहुँचाने वाला, चोट पहुँचाने वाला, षड्यन्त्रकारी, शत्रुवत् व्यवहार करने वाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुक् / द्रुग् / द्रुट् / द्रुड्द्रुहौद्रुहः
द्वितीयाद्रुहम्द्रुहौद्रुहः
तृतीयाद्रुहाद्रुग्भ्याम् / द्रुड्भ्याम्द्रुग्भिः / द्रुड्भिः
चतुर्थीद्रुहेद्रुग्भ्याम् / द्रुड्भ्याम्द्रुग्भ्यः / द्रुड्भ्यः
पञ्चमीद्रुहःद्रुग्भ्याम् / द्रुड्भ्याम्द्रुग्भ्यः / द्रुड्भ्यः
षष्ठीद्रुहःद्रुहोःद्रुहाम्
सप्तमीद्रुहिद्रुहोःद्रुक्षु / द्रुट्त्सु / द्रुट्सु
सम्बोधनहे द्रुक् / हे द्रुग् / हे द्रुट् / हे द्रुड्हे द्रुहौहे द्रुहः

अर्थ: क्षति पहुँचाने वाला, चोट पहुँचाने वाला, षड्यन्त्रकारी, शत्रुवत् व्यवहार करने वाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रुह् (नपुंसकलिङ्ग)

क्षति पहुँचाने वाला, चोट पहुँचाने वाला, षड्यन्त्रकारी, शत्रुवत् व्यवहार करने वाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रुत् / द्रुद्द्रुहीद्र्वांहि
द्वितीयाद्रुत् / द्रुद्द्रुहीद्र्वांहि
तृतीयाद्रुहाद्रुद्भ्याम्द्रुद्भिः
चतुर्थीद्रुहेद्रुद्भ्याम्द्रुद्भ्यः
पञ्चमीद्रुहःद्रुद्भ्याम्द्रुद्भ्यः
षष्ठीद्रुहःद्रुहोःद्रुहाम्
सप्तमीद्रुहिद्रुहोःद्रुत्सु
सम्बोधनहे द्रुत् / हे द्रुद्हे द्रुहीहे द्र्वांहि

अर्थ: क्षति पहुँचाने वाला, चोट पहुँचाने वाला, षड्यन्त्रकारी, शत्रुवत् व्यवहार करने वाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें