🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:18:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वंद्व (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वंद्वम्द्वंद्वेद्वंद्वानि
द्वितीयाद्वंद्वम्द्वंद्वेद्वंद्वानि
तृतीयाद्वंद्वेनद्वंद्वाभ्याम्द्वंद्वैः
चतुर्थीद्वंद्वायद्वंद्वाभ्याम्द्वंद्वेभ्यः
पञ्चमीद्वंद्वात् / द्वंद्वाद्द्वंद्वाभ्याम्द्वंद्वेभ्यः
षष्ठीद्वंद्वस्यद्वंद्वयोःद्वंद्वानाम्
सप्तमीद्वंद्वेद्वंद्वयोःद्वंद्वेषु
सम्बोधनहे द्वंद्वहे द्वंद्वेहे द्वंद्वानि

अर्थ: —
English: (the repeated nom. of द्व) pair, couple, male and female, TS.; Br.; MBh.; Kāv. &c. (°अ॑म् ind., °द्वे ind., or

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬