🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:12:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वयसता (स्त्रीलिङ्ग)

’जहाँ तक हो सके’ ’इतना ऊँचा जितना कि’ ’इतना गहरा जितना कि’ ’पहुँचने वाला’ अर्थ को बतलाने वाला प्रत्यय जो संज्ञा शब्दों के साथ लगता है।

🔎 आपका लिखा रूप द्वयसत = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वयसताद्वयसतेद्वयसताः
द्वितीयाद्वयसताम्द्वयसतेद्वयसताः
तृतीयाद्वयसतयाद्वयसताभ्याम्द्वयसताभिः
चतुर्थीद्वयसतायैद्वयसताभ्याम्द्वयसताभ्यः
पञ्चमीद्वयसतायाःद्वयसताभ्याम्द्वयसताभ्यः
षष्ठीद्वयसतायाःद्वयसतयोःद्वयसतानाम्
सप्तमीद्वयसतायाम्द्वयसतयोःद्वयसतासु
सम्बोधनहे द्वयसतेहे द्वयसतेहे द्वयसताः

अर्थ: ’जहाँ तक हो सके’ ’इतना ऊँचा जितना कि’ ’इतना गहरा जितना कि’ ’पहुँचने वाला’ अर्थ को बतलाने वाला प्रत्यय जो संज्ञा शब्दों के साथ लगता है।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें