🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:24:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वयहीन (पुंलिङ्ग)

द्वय (दो अवयव होनेवाला) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वयहीनःद्वयहीनौद्वयहीनाः
द्वितीयाद्वयहीनम्द्वयहीनौद्वयहीनान्
तृतीयाद्वयहीनेनद्वयहीनाभ्याम्द्वयहीनैः
चतुर्थीद्वयहीनायद्वयहीनाभ्याम्द्वयहीनेभ्यः
पञ्चमीद्वयहीनात् / द्वयहीनाद्द्वयहीनाभ्याम्द्वयहीनेभ्यः
षष्ठीद्वयहीनस्यद्वयहीनयोःद्वयहीनानाम्
सप्तमीद्वयहीनेद्वयहीनयोःद्वयहीनेषु
सम्बोधनहे द्वयहीनहे द्वयहीनौहे द्वयहीनाः

अर्थ: द्वय (दो अवयव होनेवाला) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)
English: destitute of both genders, neuter, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्वयहीन (नपुंसकलिङ्ग)

द्वय (दो अवयव होनेवाला) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वयहीनम्द्वयहीनेद्वयहीनानि
द्वितीयाद्वयहीनम्द्वयहीनेद्वयहीनानि
तृतीयाद्वयहीनेनद्वयहीनाभ्याम्द्वयहीनैः
चतुर्थीद्वयहीनायद्वयहीनाभ्याम्द्वयहीनेभ्यः
पञ्चमीद्वयहीनात् / द्वयहीनाद्द्वयहीनाभ्याम्द्वयहीनेभ्यः
षष्ठीद्वयहीनस्यद्वयहीनयोःद्वयहीनानाम्
सप्तमीद्वयहीनेद्वयहीनयोःद्वयहीनेषु
सम्बोधनहे द्वयहीनहे द्वयहीनेहे द्वयहीनानि

अर्थ: द्वय (दो अवयव होनेवाला) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)
English: destitute of both genders, neuter, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें