🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:12:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्विपद (पुंलिङ्ग)

दुपाया, मनुष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्विपदःद्विपदौद्विपदाः
द्वितीयाद्विपदम्द्विपदौद्विपदान्
तृतीयाद्विपदेनद्विपदाभ्याम्द्विपदैः
चतुर्थीद्विपदायद्विपदाभ्याम्द्विपदेभ्यः
पञ्चमीद्विपदात् / द्विपदाद्द्विपदाभ्याम्द्विपदेभ्यः
षष्ठीद्विपदस्यद्विपदयोःद्विपदानाम्
सप्तमीद्विपदेद्विपदयोःद्विपदेषु
सम्बोधनहे द्विपदहे द्विपदौहे द्विपदाः

अर्थ: दुपाया, मनुष्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्विपद (नपुंसकलिङ्ग)

दुपाया, मनुष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्विपदम्द्विपदेद्विपदानि
द्वितीयाद्विपदम्द्विपदेद्विपदानि
तृतीयाद्विपदेनद्विपदाभ्याम्द्विपदैः
चतुर्थीद्विपदायद्विपदाभ्याम्द्विपदेभ्यः
पञ्चमीद्विपदात् / द्विपदाद्द्विपदाभ्याम्द्विपदेभ्यः
षष्ठीद्विपदस्यद्विपदयोःद्विपदानाम्
सप्तमीद्विपदेद्विपदयोःद्विपदेषु
सम्बोधनहे द्विपदहे द्विपदेहे द्विपदानि

अर्थ: दुपाया, मनुष्य
English: (द्वि॑-) 2-footed, MBh.; Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें