🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:21:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्विपद् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्विपद् / द्विपत्द्विपदौद्विपदः
द्वितीयाद्विपदम्द्विपदौद्विपदः
तृतीयाद्विपदाद्विपद्भ्याम्द्विपद्भिः
चतुर्थीद्विपदेद्विपद्भ्याम्द्विपद्भ्यः
पञ्चमीद्विपदःद्विपद्भ्याम्द्विपद्भ्यः
षष्ठीद्विपदःद्विपदोःद्विपदाम्
सप्तमीद्विपदिद्विपदोःद्विपत्सु
सम्बोधनहे द्विपद् / हे द्विपत्हे द्विपदौहे द्विपदः

अर्थ: —
English: (or द्वि॑-, Pāṇ. vi, 2, 197) (m. पा॑द्, RV.) (f. प॑दी, ib., or पाद् g. कुम्भ-पद्य्-आदि) (n. पा॑द् or पाद्, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्विपद् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्विपद् / द्विपत्द्विपदीद्विपन्दि
द्वितीयाद्विपद् / द्विपत्द्विपदीद्विपन्दि
तृतीयाद्विपदाद्विपद्भ्याम्द्विपद्भिः
चतुर्थीद्विपदेद्विपद्भ्याम्द्विपद्भ्यः
पञ्चमीद्विपदःद्विपद्भ्याम्द्विपद्भ्यः
षष्ठीद्विपदःद्विपदोःद्विपदाम्
सप्तमीद्विपदिद्विपदोःद्विपत्सु
सम्बोधनहे द्विपद् / हे द्विपत्हे द्विपदीहे द्विपन्दि

अर्थ: —
English: (or द्वि॑-, Pāṇ. vi, 2, 197) (m. पा॑द्, RV.) (f. प॑दी, ib., or पाद् g. कुम्भ-पद्य्-आदि) (n. पा॑द् or पाद्, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬