🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:11:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वेष्य (पुंलिङ्ग)

शत्रु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वेष्यःद्वेष्यौद्वेष्याः
द्वितीयाद्वेष्यम्द्वेष्यौद्वेष्यान्
तृतीयाद्वेष्येणद्वेष्याभ्याम्द्वेष्यैः
चतुर्थीद्वेष्यायद्वेष्याभ्याम्द्वेष्येभ्यः
पञ्चमीद्वेष्यात् / द्वेष्याद्द्वेष्याभ्याम्द्वेष्येभ्यः
षष्ठीद्वेष्यस्यद्वेष्ययोःद्वेष्याणाम्
सप्तमीद्वेष्येद्वेष्ययोःद्वेष्येषु
सम्बोधनहे द्वेष्यहे द्वेष्यौहे द्वेष्याः

अर्थ: शत्रु
संस्कृत: पर्याय: अक्षिगत

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्वेष्य (नपुंसकलिङ्ग)

शत्रु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वेष्यम्द्वेष्येद्वेष्याणि
द्वितीयाद्वेष्यम्द्वेष्येद्वेष्याणि
तृतीयाद्वेष्येणद्वेष्याभ्याम्द्वेष्यैः
चतुर्थीद्वेष्यायद्वेष्याभ्याम्द्वेष्येभ्यः
पञ्चमीद्वेष्यात् / द्वेष्याद्द्वेष्याभ्याम्द्वेष्येभ्यः
षष्ठीद्वेष्यस्यद्वेष्ययोःद्वेष्याणाम्
सप्तमीद्वेष्येद्वेष्ययोःद्वेष्येषु
सम्बोधनहे द्वेष्यहे द्वेष्येहे द्वेष्याणि

अर्थ: शत्रु
संस्कृत: पर्याय: अक्षिगत
English: to be hated or disliked, odious, detestable

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें