🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:13:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वैजात (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वैजातःद्वैजातौद्वैजाताः
द्वितीयाद्वैजातम्द्वैजातौद्वैजातान्
तृतीयाद्वैजातेनद्वैजाताभ्याम्द्वैजातैः
चतुर्थीद्वैजातायद्वैजाताभ्याम्द्वैजातेभ्यः
पञ्चमीद्वैजातात् / द्वैजाताद्द्वैजाताभ्याम्द्वैजातेभ्यः
षष्ठीद्वैजातस्यद्वैजातयोःद्वैजातानाम्
सप्तमीद्वैजातेद्वैजातयोःद्वैजातेषु
सम्बोधनहे द्वैजातहे द्वैजातौहे द्वैजाताः

अर्थ: —
English: (fr. द्वि-जाति) belonging to the twice-born, consisting of them, Mn. viii, 374.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्वैजात (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वैजातम्द्वैजातेद्वैजातानि
द्वितीयाद्वैजातम्द्वैजातेद्वैजातानि
तृतीयाद्वैजातेनद्वैजाताभ्याम्द्वैजातैः
चतुर्थीद्वैजातायद्वैजाताभ्याम्द्वैजातेभ्यः
पञ्चमीद्वैजातात् / द्वैजाताद्द्वैजाताभ्याम्द्वैजातेभ्यः
षष्ठीद्वैजातस्यद्वैजातयोःद्वैजातानाम्
सप्तमीद्वैजातेद्वैजातयोःद्वैजातेषु
सम्बोधनहे द्वैजातहे द्वैजातेहे द्वैजातानि

अर्थ: —
English: (fr. द्वि-जाति) belonging to the twice-born, consisting of them, Mn. viii, 374.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें