🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:56:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वैप्य (पुंलिङ्ग)

यञ् टापू निवासी या टापू से संबन्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वैप्यःद्वैप्यौद्वैप्याः
द्वितीयाद्वैप्यम्द्वैप्यौद्वैप्यान्
तृतीयाद्वैप्येनद्वैप्याभ्याम्द्वैप्यैः
चतुर्थीद्वैप्यायद्वैप्याभ्याम्द्वैप्येभ्यः
पञ्चमीद्वैप्यात् / द्वैप्याद्द्वैप्याभ्याम्द्वैप्येभ्यः
षष्ठीद्वैप्यस्यद्वैप्ययोःद्वैप्यानाम्
सप्तमीद्वैप्येद्वैप्ययोःद्वैप्येषु
सम्बोधनहे द्वैप्यहे द्वैप्यौहे द्वैप्याः

अर्थ: यञ् टापू निवासी या टापू से संबन्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्वैप्य (नपुंसकलिङ्ग)

यञ् टापू निवासी या टापू से संबन्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वैप्यम्द्वैप्येद्वैप्यानि
द्वितीयाद्वैप्यम्द्वैप्येद्वैप्यानि
तृतीयाद्वैप्येनद्वैप्याभ्याम्द्वैप्यैः
चतुर्थीद्वैप्यायद्वैप्याभ्याम्द्वैप्येभ्यः
पञ्चमीद्वैप्यात् / द्वैप्याद्द्वैप्याभ्याम्द्वैप्येभ्यः
षष्ठीद्वैप्यस्यद्वैप्ययोःद्वैप्यानाम्
सप्तमीद्वैप्येद्वैप्ययोःद्वैप्येषु
सम्बोधनहे द्वैप्यहे द्वैप्येहे द्वैप्यानि

अर्थ: यञ् टापू निवासी या टापू से संबन्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬