🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:56:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धत्तूर (पुंलिङ्ग)

उरच् पृषो . धतूरे का पौधा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधत्तूरःधत्तूरौधत्तूराः
द्वितीयाधत्तूरम्धत्तूरौधत्तूरान्
तृतीयाधत्तूरेणधत्तूराभ्याम्धत्तूरैः
चतुर्थीधत्तूरायधत्तूराभ्याम्धत्तूरेभ्यः
पञ्चमीधत्तूरात् / धत्तूराद्धत्तूराभ्याम्धत्तूरेभ्यः
षष्ठीधत्तूरस्यधत्तूरयोःधत्तूराणाम्
सप्तमीधत्तूरेधत्तूरयोःधत्तूरेषु
सम्बोधनहे धत्तूरहे धत्तूरौहे धत्तूराः

अर्थ: उरच् पृषो . धतूरे का पौधा
संस्कृत: पर्याय: उन्मत्त, कितव, धूर्त, कनकाह्वय, मातुल

📚 अमरकोश में:
• धतूरा के नाम (२.४.७७) — पर्याय: उन्मत्त, कितव, धूर्त, कनकाह्वय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें