🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:19:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धनद (पुंलिङ्ग)

उदार या दानशील व्यक्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनदःधनदौधनदाः
द्वितीयाधनदम्धनदौधनदान्
तृतीयाधनदेनधनदाभ्याम्धनदैः
चतुर्थीधनदायधनदाभ्याम्धनदेभ्यः
पञ्चमीधनदात् / धनदाद्धनदाभ्याम्धनदेभ्यः
षष्ठीधनदस्यधनदयोःधनदानाम्
सप्तमीधनदेधनदयोःधनदेषु
सम्बोधनहे धनदहे धनदौहे धनदाः

अर्थ: उदार या दानशील व्यक्ति
संस्कृत: पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्

📚 अमरकोश में:
• कुबेर के नाम (१.१.८३) — पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मा, राजराज, धनाधिप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धनद (नपुंसकलिङ्ग)

उदार या दानशील व्यक्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनदम्धनदेधनदानि
द्वितीयाधनदम्धनदेधनदानि
तृतीयाधनदेनधनदाभ्याम्धनदैः
चतुर्थीधनदायधनदाभ्याम्धनदेभ्यः
पञ्चमीधनदात् / धनदाद्धनदाभ्याम्धनदेभ्यः
षष्ठीधनदस्यधनदयोःधनदानाम्
सप्तमीधनदेधनदयोःधनदेषु
सम्बोधनहे धनदहे धनदेहे धनदानि

अर्थ: उदार या दानशील व्यक्ति
संस्कृत: पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्
English: ‘w°-giving’, liberal, Kām.

📚 अमरकोश में:
• कुबेर के नाम (१.१.८३) — पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मा, राजराज, धनाधिप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें