🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:30:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धनान्ध (पुंलिङ्ग)

धन (संपत्ति, दौलत) + अन्ध (जिसे आँख से दिखाई न दे, अंधा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनान्धःधनान्धौधनान्धाः
द्वितीयाधनान्धम्धनान्धौधनान्धान्
तृतीयाधनान्धेनधनान्धाभ्याम्धनान्धैः
चतुर्थीधनान्धायधनान्धाभ्याम्धनान्धेभ्यः
पञ्चमीधनान्धात् / धनान्धाद्धनान्धाभ्याम्धनान्धेभ्यः
षष्ठीधनान्धस्यधनान्धयोःधनान्धानाम्
सप्तमीधनान्धेधनान्धयोःधनान्धेषु
सम्बोधनहे धनान्धहे धनान्धौहे धनान्धाः

अर्थ: धन (संपत्ति, दौलत) + अन्ध (जिसे आँख से दिखाई न दे, अंधा)
English: blinded by riches, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धनान्ध (नपुंसकलिङ्ग)

धन (संपत्ति, दौलत) + अन्ध (अंधकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनान्धम्धनान्धेधनान्धानि
द्वितीयाधनान्धम्धनान्धेधनान्धानि
तृतीयाधनान्धेनधनान्धाभ्याम्धनान्धैः
चतुर्थीधनान्धायधनान्धाभ्याम्धनान्धेभ्यः
पञ्चमीधनान्धात् / धनान्धाद्धनान्धाभ्याम्धनान्धेभ्यः
षष्ठीधनान्धस्यधनान्धयोःधनान्धानाम्
सप्तमीधनान्धेधनान्धयोःधनान्धेषु
सम्बोधनहे धनान्धहे धनान्धेहे धनान्धानि

अर्थ: धन (संपत्ति, दौलत) + अन्ध (अंधकार)
English: blinded by riches, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें