🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:34:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धनायु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनायुःधनायूधनायवः
द्वितीयाधनायुम्धनायूधनायून्
तृतीयाधनायुनाधनायुभ्याम्धनायुभिः
चतुर्थीधनायवेधनायुभ्याम्धनायुभ्यः
पञ्चमीधनायोःधनायुभ्याम्धनायुभ्यः
षष्ठीधनायोःधनाय्वोःधनायूनाम्
सप्तमीधनायौधनाय्वोःधनायुषु
सम्बोधनहे धनायोहे धनायूहे धनायवः

अर्थ: —
English: acquiring m°, AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धनायु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनायुधनायुनीधनायूनि
द्वितीयाधनायुधनायुनीधनायूनि
तृतीयाधनायुनाधनायुभ्याम्धनायुभिः
चतुर्थीधनायुने / धनायवेधनायुभ्याम्धनायुभ्यः
पञ्चमीधनायुनः / धनायोःधनायुभ्याम्धनायुभ्यः
षष्ठीधनायुनः / धनायोःधनायुनोः / धनाय्वोःधनायूनाम्
सप्तमीधनायुनि / धनायौधनायुनोः / धनाय्वोःधनायुषु
सम्बोधनहे धनायु / हे धनायोहे धनायुनीहे धनायूनि

अर्थ: —
English: acquiring m°, AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें