🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:43:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धनिष्ठ (पुंलिङ्ग)

इष्ठन्, धनिन् की उ.अ . " अत्यंत धनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनिष्ठःधनिष्ठौधनिष्ठाः
द्वितीयाधनिष्ठम्धनिष्ठौधनिष्ठान्
तृतीयाधनिष्ठेनधनिष्ठाभ्याम्धनिष्ठैः
चतुर्थीधनिष्ठायधनिष्ठाभ्याम्धनिष्ठेभ्यः
पञ्चमीधनिष्ठात् / धनिष्ठाद्धनिष्ठाभ्याम्धनिष्ठेभ्यः
षष्ठीधनिष्ठस्यधनिष्ठयोःधनिष्ठानाम्
सप्तमीधनिष्ठेधनिष्ठयोःधनिष्ठेषु
सम्बोधनहे धनिष्ठहे धनिष्ठौहे धनिष्ठाः

अर्थ: इष्ठन्, धनिन् की उ.अ . " अत्यंत धनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धनिष्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

इष्ठन्, धनिन् की उ.अ . " अत्यंत धनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनिष्ठम्धनिष्ठेधनिष्ठानि
द्वितीयाधनिष्ठम्धनिष्ठेधनिष्ठानि
तृतीयाधनिष्ठेनधनिष्ठाभ्याम्धनिष्ठैः
चतुर्थीधनिष्ठायधनिष्ठाभ्याम्धनिष्ठेभ्यः
पञ्चमीधनिष्ठात् / धनिष्ठाद्धनिष्ठाभ्याम्धनिष्ठेभ्यः
षष्ठीधनिष्ठस्यधनिष्ठयोःधनिष्ठानाम्
सप्तमीधनिष्ठेधनिष्ठयोःधनिष्ठेषु
सम्बोधनहे धनिष्ठहे धनिष्ठेहे धनिष्ठानि

अर्थ: इष्ठन्, धनिन् की उ.अ . " अत्यंत धनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें