🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:23:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धनुस् (पुंलिङ्ग)

धनुष से सुसज्जित, धनुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनूःधनुसौधनुसः
द्वितीयाधनुसम्धनुसौधनुसः
तृतीयाधनुसाधनूर्भ्याम्धनूर्भिः
चतुर्थीधनुसेधनूर्भ्याम्धनूर्भ्यः
पञ्चमीधनुसःधनूर्भ्याम्धनूर्भ्यः
षष्ठीधनुसःधनुसोःधनुसाम्
सप्तमीधनुसिधनुसोःधनूःषु / धनूष्षु
सम्बोधनहे धनूःहे धनुसौहे धनुसः

अर्थ: धनुष से सुसज्जित, धनुष
संस्कृत: पर्याय: चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक, इष्वास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धनुस् (स्त्रीलिङ्ग)

धनुष से सुसज्जित, धनुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनुाःधनुसौधनुसः
द्वितीयाधनुसम्धनुसौधनुसः
तृतीयाधनुसाधनुोभ्याम्धनुोभिः
चतुर्थीधनुसेधनुोभ्याम्धनुोभ्यः
पञ्चमीधनुसःधनुोभ्याम्धनुोभ्यः
षष्ठीधनुसःधनुसोःधनुसाम्
सप्तमीधनुसिधनुसोःधनुस्सु / धनुःसु
सम्बोधनहे धनुःहे धनुसौहे धनुसः

अर्थ: धनुष से सुसज्जित, धनुष
संस्कृत: पर्याय: चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक, इष्वास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धनुस् (नपुंसकलिङ्ग)

धनुष से सुसज्जित, धनुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधनुःधनुसीधनुांसि
द्वितीयाधनुःधनुसीधनुांसि
तृतीयाधनुसाधनुोभ्याम्धनुोभिः
चतुर्थीधनुसेधनुोभ्याम्धनुोभ्यः
पञ्चमीधनुसःधनुोभ्याम्धनुोभ्यः
षष्ठीधनुसःधनुसोःधनुसाम्
सप्तमीधनुसिधनुसोःधनुस्सु / धनुःसु
सम्बोधनहे धनुःहे धनुसीहे धनुांसि

अर्थ: धनुष से सुसज्जित, धनुष
संस्कृत: पर्याय: चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक, इष्वास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें