🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:46:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धन्वचर (पुंलिङ्ग)

धनु (धन्- उ धनुष) + अचर (- स्थिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधन्वचरःधन्वचरौधन्वचराः
द्वितीयाधन्वचरम्धन्वचरौधन्वचरान्
तृतीयाधन्वचरेणधन्वचराभ्याम्धन्वचरैः
चतुर्थीधन्वचरायधन्वचराभ्याम्धन्वचरेभ्यः
पञ्चमीधन्वचरात् / धन्वचराद्धन्वचराभ्याम्धन्वचरेभ्यः
षष्ठीधन्वचरस्यधन्वचरयोःधन्वचराणाम्
सप्तमीधन्वचरेधन्वचरयोःधन्वचरेषु
सम्बोधनहे धन्वचरहे धन्वचरौहे धन्वचराः

अर्थ: धनु (धन्- उ धनुष) + अचर (- स्थिर)
English: going in a desert land, RV. v, 36, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धन्वचर (नपुंसकलिङ्ग)

धनु (धन्- उ धनुष) + अचर (- स्थिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधन्वचरम्धन्वचरेधन्वचराणि
द्वितीयाधन्वचरम्धन्वचरेधन्वचराणि
तृतीयाधन्वचरेणधन्वचराभ्याम्धन्वचरैः
चतुर्थीधन्वचरायधन्वचराभ्याम्धन्वचरेभ्यः
पञ्चमीधन्वचरात् / धन्वचराद्धन्वचराभ्याम्धन्वचरेभ्यः
षष्ठीधन्वचरस्यधन्वचरयोःधन्वचराणाम्
सप्तमीधन्वचरेधन्वचरयोःधन्वचरेषु
सम्बोधनहे धन्वचरहे धन्वचरेहे धन्वचराणि

अर्थ: धनु (धन्- उ धनुष) + अचर (- स्थिर)
English: going in a desert land, RV. v, 36, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें