🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:23:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धमनि (पुंलिङ्ग)

नरकुल, नै

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधमनिःधमनीधमनयः
द्वितीयाधमनिम्धमनीधमनीन्
तृतीयाधमनिनाधमनिभ्याम्धमनिभिः
चतुर्थीधमनयेधमनिभ्याम्धमनिभ्यः
पञ्चमीधमनेःधमनिभ्याम्धमनिभ्यः
षष्ठीधमनेःधमन्योःधमनीनाम्
सप्तमीधमनौधमन्योःधमनिषु
सम्बोधनहे धमनेहे धमनीहे धमनयः

अर्थ: नरकुल, नै
संस्कृत: पर्याय: नाडी, सिरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धमनि (स्त्रीलिङ्ग)

नरकुल, नै

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधमनिःधमनीधमनयः
द्वितीयाधमनिम्धमनीधमनीः
तृतीयाधमन्याधमनिभ्याम्धमनिभिः
चतुर्थीधमनये / धमन्यैधमनिभ्याम्धमनिभ्यः
पञ्चमीधमनेः / धमन्याःधमनिभ्याम्धमनिभ्यः
षष्ठीधमनेः / धमन्याःधमन्योःधमनीनाम्
सप्तमीधमनौ / धमन्याम्धमन्योःधमनिषु
सम्बोधनहे धमनेहे धमनीहे धमनयः

अर्थ: नरकुल, नै
संस्कृत: पर्याय: नाडी, सिरा
English: the act of blowing or piping, RV. ii, 11, 8

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें