🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:34:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धरणिस्थ (पुंलिङ्ग)

धरणि (भूमि, मिट्टी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधरणिस्थःधरणिस्थौधरणिस्थाः
द्वितीयाधरणिस्थम्धरणिस्थौधरणिस्थान्
तृतीयाधरणिस्थेनधरणिस्थाभ्याम्धरणिस्थैः
चतुर्थीधरणिस्थायधरणिस्थाभ्याम्धरणिस्थेभ्यः
पञ्चमीधरणिस्थात् / धरणिस्थाद्धरणिस्थाभ्याम्धरणिस्थेभ्यः
षष्ठीधरणिस्थस्यधरणिस्थयोःधरणिस्थानाम्
सप्तमीधरणिस्थेधरणिस्थयोःधरणिस्थेषु
सम्बोधनहे धरणिस्थहे धरणिस्थौहे धरणिस्थाः

अर्थ: धरणि (भूमि, मिट्टी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being or staying on earth, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धरणिस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

धरणि (भूमि, मिट्टी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधरणिस्थम्धरणिस्थेधरणिस्थानि
द्वितीयाधरणिस्थम्धरणिस्थेधरणिस्थानि
तृतीयाधरणिस्थेनधरणिस्थाभ्याम्धरणिस्थैः
चतुर्थीधरणिस्थायधरणिस्थाभ्याम्धरणिस्थेभ्यः
पञ्चमीधरणिस्थात् / धरणिस्थाद्धरणिस्थाभ्याम्धरणिस्थेभ्यः
षष्ठीधरणिस्थस्यधरणिस्थयोःधरणिस्थानाम्
सप्तमीधरणिस्थेधरणिस्थयोःधरणिस्थेषु
सम्बोधनहे धरणिस्थहे धरणिस्थेहे धरणिस्थानि

अर्थ: धरणि (भूमि, मिट्टी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being or staying on earth, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬