🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:53:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धरणीधर (पुंलिङ्ग)

धरणी (भूमि, मिट्टी) + धर (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधरणीधरःधरणीधरौधरणीधराः
द्वितीयाधरणीधरम्धरणीधरौधरणीधरान्
तृतीयाधरणीधरेणधरणीधराभ्याम्धरणीधरैः
चतुर्थीधरणीधरायधरणीधराभ्याम्धरणीधरेभ्यः
पञ्चमीधरणीधरात् / धरणीधराद्धरणीधराभ्याम्धरणीधरेभ्यः
षष्ठीधरणीधरस्यधरणीधरयोःधरणीधराणाम्
सप्तमीधरणीधरेधरणीधरयोःधरणीधरेषु
सम्बोधनहे धरणीधरहे धरणीधरौहे धरणीधराः

अर्थ: धरणी (भूमि, मिट्टी) + धर (पहाड़)
English: bearing or sustaining the earth

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धरणीधर (नपुंसकलिङ्ग)

धरणी (भूमि, मिट्टी) + धर (विष, जहर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधरणीधरम्धरणीधरेधरणीधराणि
द्वितीयाधरणीधरम्धरणीधरेधरणीधराणि
तृतीयाधरणीधरेणधरणीधराभ्याम्धरणीधरैः
चतुर्थीधरणीधरायधरणीधराभ्याम्धरणीधरेभ्यः
पञ्चमीधरणीधरात् / धरणीधराद्धरणीधराभ्याम्धरणीधरेभ्यः
षष्ठीधरणीधरस्यधरणीधरयोःधरणीधराणाम्
सप्तमीधरणीधरेधरणीधरयोःधरणीधरेषु
सम्बोधनहे धरणीधरहे धरणीधरेहे धरणीधराणि

अर्थ: धरणी (भूमि, मिट्टी) + धर (विष, जहर)
English: bearing or sustaining the earth

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें