🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:30:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धराशय (पुंलिङ्ग)

धर (पकड़ने वाला, ले जाने वाला) + आशय (शयनकक्ष, विश्रामस्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधराशयःधराशयौधराशयाः
द्वितीयाधराशयम्धराशयौधराशयान्
तृतीयाधराशयेनधराशयाभ्याम्धराशयैः
चतुर्थीधराशयायधराशयाभ्याम्धराशयेभ्यः
पञ्चमीधराशयात् / धराशयाद्धराशयाभ्याम्धराशयेभ्यः
षष्ठीधराशयस्यधराशययोःधराशयानाम्
सप्तमीधराशयेधराशययोःधराशयेषु
सम्बोधनहे धराशयहे धराशयौहे धराशयाः

अर्थ: धर (पकड़ने वाला, ले जाने वाला) + आशय (शयनकक्ष, विश्रामस्थल)
English: sleeping on the earth, Mn. vi, 26.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धराशय (नपुंसकलिङ्ग)

धर (पकड़ने वाला, ले जाने वाला) + आशय (निवास-स्थान, आवास)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधराशयम्धराशयेधराशयानि
द्वितीयाधराशयम्धराशयेधराशयानि
तृतीयाधराशयेनधराशयाभ्याम्धराशयैः
चतुर्थीधराशयायधराशयाभ्याम्धराशयेभ्यः
पञ्चमीधराशयात् / धराशयाद्धराशयाभ्याम्धराशयेभ्यः
षष्ठीधराशयस्यधराशययोःधराशयानाम्
सप्तमीधराशयेधराशययोःधराशयेषु
सम्बोधनहे धराशयहे धराशयेहे धराशयानि

अर्थ: धर (पकड़ने वाला, ले जाने वाला) + आशय (निवास-स्थान, आवास)
English: sleeping on the earth, Mn. vi, 26.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें