🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:04:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धर्मराज (पुंलिङ्ग)

यम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधर्मराजःधर्मराजौधर्मराजाः
द्वितीयाधर्मराजम्धर्मराजौधर्मराजान्
तृतीयाधर्मराजेनधर्मराजाभ्याम्धर्मराजैः
चतुर्थीधर्मराजायधर्मराजाभ्याम्धर्मराजेभ्यः
पञ्चमीधर्मराजात् / धर्मराजाद्धर्मराजाभ्याम्धर्मराजेभ्यः
षष्ठीधर्मराजस्यधर्मराजयोःधर्मराजानाम्
सप्तमीधर्मराजेधर्मराजयोःधर्मराजेषु
सम्बोधनहे धर्मराजहे धर्मराजौहे धर्मराजाः

अर्थ: यम
संस्कृत: पर्याय: सर्वज्ञ, सुगत, बुद्ध, तथागत, समन्तभद्र

📚 अमरकोश में:
• यम के नाम (१.१.७०) — पर्याय: पितृपति, समवर्ती, परेतराट्
• भगवान् बुद्ध के नाम (१.१.१३) — पर्याय: सर्वज्ञ, सुगत, बुद्ध, तथागत, समन्तभद्र, भगवान्, मारजित्, लोकजित्, जिन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें