🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:26:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धानश्री (स्त्रीलिङ्ग)

धान (आधार, पात्र) + श्री (धन, दौलत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधानश्रीःधानश्रियौधानश्रियः
द्वितीयाधानश्रियम्धानश्रियौधानश्रियः
तृतीयाधानश्रियाधानश्रीभ्याम्धानश्रीभिः
चतुर्थीधानश्रिये / धानश्रियैधानश्रीभ्याम्धानश्रीभ्यः
पञ्चमीधानश्रियः / धानश्रियाःधानश्रीभ्याम्धानश्रीभ्यः
षष्ठीधानश्रियः / धानश्रियाःधानश्रियोःधानश्रीणाम् / धानश्रियाम्
सप्तमीधानश्रियाम् / धानश्रियिधानश्रियोःधानश्रीषु
सम्बोधनहे धानश्रीःहे धानश्रियौहे धानश्रियः

अर्थ: धान (आधार, पात्र) + श्री (धन, दौलत)
English: (in music) N. of a Rāga.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬