🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:44:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धान्यपत (पुंलिङ्ग)

धान्य (अनाज, अन्न) + पत (उड़ना, उड़ान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधान्यपतःधान्यपतौधान्यपताः
द्वितीयाधान्यपतम्धान्यपतौधान्यपतान्
तृतीयाधान्यपतेनधान्यपताभ्याम्धान्यपतैः
चतुर्थीधान्यपतायधान्यपताभ्याम्धान्यपतेभ्यः
पञ्चमीधान्यपतात् / धान्यपताद्धान्यपताभ्याम्धान्यपतेभ्यः
षष्ठीधान्यपतस्यधान्यपतयोःधान्यपतानाम्
सप्तमीधान्यपतेधान्यपतयोःधान्यपतेषु
सम्बोधनहे धान्यपतहे धान्यपतौहे धान्यपताः

अर्थ: धान्य (अनाज, अन्न) + पत (उड़ना, उड़ान)
English: & धान्य॑—पति, m., g. अश्व-पत्य्-आदि, Pāṇ. iv, 1, 84.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धान्यपत (नपुंसकलिङ्ग)

धान्य (अनाज, अन्न) + पत (जाना, गिरना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधान्यपतम्धान्यपतेधान्यपतानि
द्वितीयाधान्यपतम्धान्यपतेधान्यपतानि
तृतीयाधान्यपतेनधान्यपताभ्याम्धान्यपतैः
चतुर्थीधान्यपतायधान्यपताभ्याम्धान्यपतेभ्यः
पञ्चमीधान्यपतात् / धान्यपताद्धान्यपताभ्याम्धान्यपतेभ्यः
षष्ठीधान्यपतस्यधान्यपतयोःधान्यपतानाम्
सप्तमीधान्यपतेधान्यपतयोःधान्यपतेषु
सम्बोधनहे धान्यपतहे धान्यपतेहे धान्यपतानि

अर्थ: धान्य (अनाज, अन्न) + पत (जाना, गिरना)
English: & धान्य॑—पति, m., g. अश्व-पत्य्-आदि, Pāṇ. iv, 1, 84.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें