🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:21:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धिग्वाद (पुंलिङ्ग)

भर्त्सनापूर्ण उक्ति, निन्दा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधिग्वादःधिग्वादौधिग्वादाः
द्वितीयाधिग्वादम्धिग्वादौधिग्वादान्
तृतीयाधिग्वादेनधिग्वादाभ्याम्धिग्वादैः
चतुर्थीधिग्वादायधिग्वादाभ्याम्धिग्वादेभ्यः
पञ्चमीधिग्वादात् / धिग्वादाद्धिग्वादाभ्याम्धिग्वादेभ्यः
षष्ठीधिग्वादस्यधिग्वादयोःधिग्वादानाम्
सप्तमीधिग्वादेधिग्वादयोःधिग्वादेषु
सम्बोधनहे धिग्वादहे धिग्वादौहे धिग्वादाः

अर्थ: भर्त्सनापूर्ण उक्ति, निन्दा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬